گبه و هنر زنان عشایر در تار و پود ان

loading...

ایرانیان، اولین مردمانی بودند که برای محل نشستن، ابزاری را در نظر گرفتند که امروزه با نام فرش شناخته می شود. باستان شناسان با یافتن قالیچه ای در مقبره کشف شده از دوران هخامنشی، تاریخچه فرش را به هخامنشیان نسبت می دهند. فرش و قالی از اجزای فرهنگی کشورمان ایران هستند. در سایت ۵ عصر به گبه به عنوان یکی از محصولات هنری قشر عشایر کشور پرداخته می شود.

 

تاریخچه

گبه نوعی زیر انداز است که سیر تکاملی هنر بشر را نشان می دهد. در ابتدا شاید تنها زیرانداز بشر پوست حیوانات بوده است. با رشد فکری و هنری، انسان به فکر استفاده از پوست و موی گوسفندان، به شکلی زیباتر افتاده است. شروع خاصی برای بافتن این قالی نمی توان در نظر گرفت چراکه از زمان های قدیم عشایر هنرمند به بافتن این قالی مشغول بوده اند. اما به عقیده برخی از کارشناسان، قدمت گبه به بیش از ۵۰۰ سال پیش برمی گردد. جالب است بدانید، این قالی در کشورهایی مانند افغانستان، پاکستان و ترکیه هم تولید و عرضه می شود.

 

ویژگی ها

گبه نوعی قالی با تار وپود و پرز است که ظریف بافته نمی شود. ریسمان این قالی از پشم گوسفند تهیه می شود. پشم گوسفند پس از ریسیدن به ریسمان تبدیل می شود. ریسمان در ابتدا به رنگ زرد و خاکستری است که پس از رنگرزی به رنگ های متنوع تبدیل می شود. رنگرزی با مواد طبیعی و گیاهی اعتبار بیشتری به این قالی عشایری می بخشد. نوعی گبه نیز وجود دارد که ریسمان آن هیچ رنگی ندارد و نقش های آن با اختلاف رنگ ریسمان به وجود می آید که به آن گبه خودرنگ می گویند.

گبه خودرنگ
گبه خودرنگ

 

 

 

 

 

 

پرزهای بلند حدود یک سانتی متری، نرمی و راحتی خاصی به این قالی می دهد. در این قالی پود بیشتر و متراکم تری استفاده می شود که خود دلیل دیگری بر نرمی آن است. گاهی در یک رج تا هشت پود استفاده می شود. از ویژگی منحصر به فرد گبه نداشتن نقشه است. بافنده گبه بر اساس تصویر ذهنی خود از عناصر طبیعت، بر روی گبه طرح هایی را ایجاد می کند. این موضوع دست بافنده را در خلق آثار زیبا و خلاقانه باز می گذارد.

مراکز بافت گبه عمدتا در جنوب کشور قرار دارد. در استان های فارس، کهکیلویه و بویر احمد، بوشهر و قسمت هایی از خوزستان. استان فارس به دلیل میزبانی چند هزار ساله از عشایر، مرکز اصلی بافت گبه محسوب می شود. عشایر باصری و قشقایی ساکن در فارس هنوز هم طرح های زیبایی از این قالی خلق می کنند.

گبه

 

 

طرح های گبه

در عشایر قدیم، گبه ها بسیار ساده و برای بدون نقش خاصی بافته می شد. به مرور زمان، با خلاقیت بافندگان، طبیعت عشایری مانند سیاه چادر، کوه، گوسفند و درخت در این قالی دیده شد. اما امروزه با شهر یافتن این قالی به ویژه در دهه ۷۰، طرح های منسجمی در گبه ظهور پیدا کرد. طرح شیر، خشتی، گل گبه، حوض، ایلاتی و طرح راه راه از این دست طرح های جدید هستند. طرح خانه درهم مفهومی عرفانی را از شروع و پایان خلقت نشان می دهد.

 

نگهداری

گبه از پشم گوسفند است و دشمن پشم هم حشرات موذی مانند بید، موریانه و انواع سوسک ها هستند. به طور کلی سه دسته حشره به قالی های دست بافت علاقه مند هستند. ۱- حشرات کراتین خوار ۲- حشرات سلولزخوار و ۳- حشرات همه چیز خوار

وجه مشترک همه این حشرات این است که در محیط های تاریک، گرم و مرطوب تولید مثل و رشد می کنند. بنابراین اولینحشرات موذی اصل در نگهداری قالی و فرش، دوری از محیط های گرم و مرطوب و تاریک است. بید مشکل سازترین حشره در بحث قالی و فرش است. به خصوص گبه که دارای پرز است و پرز به راحتی مورد استفاده بیدها قرار می گیرد.

بهترین راه برای جلوگیری از بیدزدگی این قالی، جاروکشی با جاروی دستی است. چراکه لارو بید را از بین الیاف قالی بیرون می کشد. قرار دادن قالی در معرض آفتاب به صورت پشت و رو کمی زیادی در حذف بیدها می کند.قالی هایی که مورد اسفاده هستند کمتر مورد تهاجم بید قرار می گیرند. توصیه می شود قالی های لوله شده را حداقل سالی یکبار باز کرده، تکانده و روبه پشت در معرض آفتاب بخوابانید و جارو دستی پشت آ نرا جارو بکشید. برای نگهداری تعداد زیادی گبه یا فرش در یک محیط بسته حتما از مواد ضد بید باید استفاده کرد.

loading...
ممکن است شما دوست داشته باشید